Erkən uşaqlıq dövrü insan həyatının ən vacib inkişaf mərhələlərindən biridir. Məhz bu dövrdə uşağın emosional, sosial və psixoloji inkişafının təməli formalaşır. Sevgi və təhlükəsizlik hissi isə sağlam şəxsiyyətin yaranmasında əsas rol oynayan amillərdəndir. Uşağın ailədə gördüyü qayğı, xüsusilə valideynlərlə qurduğu emosional bağ, eləcə də məktəbəqədər təhsil mühitində qarşılaşdığı münasibət onun inkişafına birbaşa təsir göstərir.

Uşaq dünyaya tam asılı vəziyyətdə gəlir və ilk ehtiyacları böyüklər tərəfindən qarşılanır. Körpənin ağlamasına vaxtında reaksiya verilməsi, ona göstərilən fiziki təmas, qayğı və sakit münasibət onda təhlükəsizlik hissini formalaşdırır. Bu ilkin təcrübələr uşağın dünyanı güvənli bir yer kimi qəbul etməsinə şərait yaradır. Valideynlə uşaq arasında yaranan isti və davamlı emosional bağ gələcək sosial münasibətlərin əsasını qoyur. Belə bağ uşağın insanlara güvənməsi, yaxın münasibətlər qurması və emosiyalarını idarə etməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sevgi uşağın özünü dəyərli və qəbul olunmuş hiss etməsinə kömək edir. Qayğıkeş münasibət, diqqət və təşviq onun psixoloji inkişafını dəstəkləyir. Sevgi ilə böyüyən uşaqlar adətən öz fikirlərini daha sərbəst ifadə edir, yeni mühitə daha asan uyğunlaşır və sosial münasibətlərdə daha fəal olurlar. Onlarda empatiya, sosial məsuliyyət, daxili motivasiya və öyrənməyə maraq da daha güclü inkişaf edir. Əksinə, laqeydlik, soyuq münasibət və davamlı tənqid uşağın daxili dünyasında güvənsizlik yarada, onun özünəinamını zəiflədə və gələcəkdə sosial çətinliklərə səbəb ola bilər.

Ailə uşağın ilk və ən vacib sosial mühitidir. Burada formalaşan münasibətlər onun gələcək həyatına istiqamət verir. Ailədaxili sağlam ünsiyyət, qarşılıqlı hörmət və sabit emosional mühit uşağın psixoloji rifahını gücləndirir. Məktəbəqədər təhsil müəssisələrində müəllimin anlayışlı və qayğıkeş münasibəti də uşağın yeni mühitə uyğunlaşmasını asanlaşdırır, özünəinamını artırır. Valideyn və müəllim əməkdaşlığı uşağın hərtərəfli inkişafında mühüm rol oynayır.

Sevgi və təhlükəsizlik şəraitində böyüyən uşaqlar gələcəkdə daha balanslı, sosial baxımdan aktiv və özünə güvənən fərdlər kimi formalaşırlar. Onlar münasibətlərdə daha açıq olur, problemlərin həllində daha çevik davranır və emosional baxımdan daha dayanıqlı olurlar. Erkən yaşlarda emosional dəstəkdən məhrum qalan uşaqlarda isə narahatlıq, qorxu, özünəqapanma və münasibət qurmaqda çətinlik kimi hallar müşahidə edilə bilər. Bu təsirlər bəzən yetkinlik dövrünə qədər davam edərək insanın həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir.

Nəticə olaraq, erkən yaşlarda göstərilən sevgi, qayğı və diqqət uşağın gələcək həyatının möhkəm təməlini təşkil edir. Buna görə də uşağa göstərilən qayğı yalnız onun fərdi inkişafı üçün deyil, həm də sağlam və güclü cəmiyyətin formalaşması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Gələcəyin faydalı və sağlam fərdlərini yetişdirmək üçün uşaqlara erkən yaşlardan sevgi, qayğı və empati aşılamaq hər birimizin əsas məqsədlərindən biri olmalıdır.

Surə Fərzəliyeva 

Günəş Uşaq Akademiyasının müəllimi